OECD’den Türkiye’nin Kritik Minerallerdeki Küresel Rolüne Vurgu
OECD Direktörü Jansen, artan ihracat kısıtlamaları ve tedarik zinciri kırılganlıklarına karşı Türkiye’nin kritik minerallerdeki stratejik rolüne dikkat çekti.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Ticaret ve Tarım Direktörü Jansen, İstanbul’da düzenlenen OECD Kritik Mineraller Forumu öncesinde kritik mineraller tedarikindeki küresel sorunlara ve Türkiye’nin bu alandaki stratejik konumuna dikkat çekti. Jansen, yeşil dönüşümle artan kritik mineral talebinin, ihracat kısıtlamalarını ve tedarik zinciri kırılganlıklarını önemli bir başlık haline getirdiğini belirtti.
Jansen, kritik minerallerin tedarikinde “çeşitlendirme”nin temel bir unsur olduğunu vurguladı. Mevcut durumda birçok pazarın, ham madde veya işleme aşamasında aşırı yoğunlaştığını ifade etti. Bazı ürünlerin küresel pazarının yüzde 90’ının tek bir ülkede yoğunlaşmasının risk taşıdığını dile getirdi.
Bu durumun iki ana risk barındırdığını açıklayan Jansen, piyasanın doğal yapısının bozulduğunu ve normal fiyat oluşumunun engellendiğini söyledi. Ayrıca, baskın konumdaki aktörlerin ürünlere erişimi engelleme imkanına sahip olduğunu kaydetti. OECD’nin, madencilik ve işleme projelerine yatırım için finansman sağlamanın çeşitlendirmede kritik rol oynayacağını belirtti.
Küresel Ticarette İhracat Kısıtlamaları Endişe Verici Seviyede
OECD’nin kritik minerallere yönelik ihracat kısıtlamaları raporuna değinen Jansen, son 15 yıldır aralıksız bir artış gözlemlediklerini aktardı. Giderek daha fazla ülkenin bu kısıtlamaları uygulaması, çok taraflı ticaret sistemi açısından olumsuz bir gelişme olarak değerlendirildi. Özellikle ihracat yasaklarının son yıllarda en hızlı artan kısıtlama türü olduğunu vurguladı.
Sektöre yatırımın uzun vadeli bir süreç olduğunu belirten Jansen, madencilik projelerinin hayata geçirilmesinin zaman aldığını ifade etti. İşleme aşamasında ise teknoloji ve sermaye yatırımının kritik olduğunu söyledi. Yatırımcıların geri dönüş ve piyasa koşulları hakkında net bilgi edinmek istediklerini ekledi.
Türkiye’nin Kritik Minerallerdeki Stratejik Konumu
Türkiye’nin küresel kritik mineraller tedarikinde önemli bir aktör olduğunu vurgulayan Jansen, özellikle bor gibi ürünlerin tedarikçisi konumunda olduğunu belirtti. Ülkenin ayrıca bir dizi nadir toprak elementinde de önemli rezervlere sahip olduğunu kaydetti. Türkiye’nin daha fazla yatırım alarak çeşitlendirme sürecinde rol üstlenebilecek ülkeler arasında yer aldığını ifade etti.
Türkiye’nin coğrafi olarak Asya, Afrika ve Avrupa arasında yer alması nedeniyle kritik minerallerin lojistiğini ve transit geçişini kolaylaştırma potansiyeline sahip olduğunu dile getirdi. Jansen, ülkenin OECD’nin resmi destekli ihracat kredileri düzenlemesinin bir üyesi olarak finansman konularında söz hakkına sahip olduğunu ekledi. Türkiye’nin kritik ham maddeler alanında ihracat kısıtlaması uygulamadığına dikkat çekti.
İstanbul’daki OECD Kritik Mineraller Forumu’nun koordinasyon ve istişareyi güçlendirmek için önemli bir fırsat sunduğunu belirten Jansen, Türkiye’nin farklı aktörleri bir araya getirmede aktif rol oynadığını söyledi. Yatırım projelerinin finansmanının da Türkiye’nin üstlenebileceği rollerden biri olabileceğini kaydetti.
OECD Kritik Ham Maddelere İlişkin İhracat Kısıtlamaları Envanteri 2026 raporuna göre, ihracat kısıtlamaları 2009-2024 döneminde yaklaşık 5 kat arttı. 2024’te artış hızının yavaşlamasına rağmen kısıtlamaların tarihsel olarak yüksek seviyelerde kaldığı belirtildi. Kısıtlamaların Afrika ve Asya’daki kaynak zengini gelişmekte olan ekonomilerde yaygınlaştığı gözlemlendi.
Enerji dönüşümü, dijitalleşme ve savunma sanayisinde kritik rol oynayan ham maddelere yönelik küresel talep artarken, arzın sınırlı sayıda ülke ve üreticide yoğunlaştığı aktarıldı. Kobalt, lityum ve nikelde en büyük üç üreticinin küresel üretimin üçte ikisinden fazlasını karşıladığı, nadir toprak elementlerinde ise bu oranın yaklaşık yüzde 90 olduğu ifade edildi.
Uluslararası Enerji Ajansının “Küresel Kritik Mineraller Görünümü” raporuna göre, kobalt üretiminde Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Endonezya ve Rusya öne çıkıyor. Lityum üretiminde Çin, Avustralya ve Şili; nikel üretiminde ise Endonezya, Filipinler ve Rusya lider konumda yer alıyor.
Yorum Yap